Zowel de klassieke koelkast met compresseur als de absorptiekoelkast produceren koude door het verdampen van een vloeistof. Het effekt is vergelijkbaar met de afkoeling van een vochtige huid. Bij een compressiekoelkast veroorzaakt de plotse drukdaling het verdampen van het vloeistof in het vriesvakje. Zowel de compresseur, de drukdaling en het koken van het vloeistof produceren geluid, waardoor een compressorkoelkast niet zo aangewezen is op een slaapkamer.

Schematische voorstelling
∗: lees het gedeelte over de fysica van een koelkast. De moleculen waterstofgas zijn zeer licht en bieden geen weerstand als de zware moleculen amoniak uit het vloeistof ontsnappen: het is alsof er een veel lagere druk boven het vloeistof heerst, en dit bevordert de verdamping. Men zegt dat de partiële druk lager geworden is.
Bubble pump In de praktijk

Bij een absorptiekoelkast blijft de druk constant in het volledig circuit. De druk is redelijk hoog: dit is noodzakelijk om het ammoniakgas (NH₃) vloeibaar te krijgen. Een absorptiekoelkast werkt met drie chemische produkten: waterstofgas, water en ammoniak. Een kleine hoeveelheid natriumchromaat Na₂CrO₄ dient om corrosie tegen te gaan.

In de boiler (1) wordt een ammoniakoplossing in water opgewarmd. Zuivere ammoniak verdampt uit de oplossing. Door het koken wordt ook een deel van de ammoniakoplossing meegenomen (in feite een zeer verdunde oplossing, want door de warmte verdampt nagenoeg alle ammoniak uit de oplossing).

Het water condenseert in de scheider (2) en valt terug in de boiler. De boiler heeft een speciale constructie: een dunne kookbuis in het midden (bubbelpomp) en een siphon aan de buitenkant. Het kokende ammoniakgas neemt water mee dat in de siphon terugvalt, waardoor het water naar de absorber (5) gestuwd wordt via leiding 7. Dit is goed zichtbaar op de schematische voorstelling.

In de condenser (3) wordt het hete ammoniakgas gekoeld en gaat het terug over naar de vloeibare fase. In de verdamper (4) komt het ammoniak in contact met waterstofgas. De partieële druk van het aanwezige ammoniakgas zakt (∗), waardoor het ammoniak gaat verdampen. Dit veroorzaakt de koeling.

Het ammoniakgas (met waterstofgas) passeert een reservoir (6) en komt terecht in de absorber (5) waar het in contact komt met water dat naar beneden druppelt (aangevoerd via leiding 7). Ammoniakgas lost op in het water en men bekomt opnieuw een geconcentreerde ammoniakoplossing dat via het reservoir naar de boiler stroomt. Boven de absorber is er enkel nog waterstofgas over, dat opnieuw gebruikt kan worden in de verdamper. De absorptie (oplossing) van ammoniak in het water zorgt ervoor dat de partiële druk in de verdamper laag blijft.

Een paar opmerkingen in verband met deze absorpsiekoelkasten:

• Er moet een hele circulatie op gang komen (energie van de verdamping en zwaartekracht): daarom koelt het toestel pas na 30 minuten. Als de absorber warm wordt, dan is de reaktie aan de gang (absorptie produceert warmte).

• Omdat er geen bewegende delen zijn gaat een dergelijke koelkast zeer lang mee (50 jaar oude koelkasten zijn niet ongewoon). Het rendement gaat niet achteruit omdat er geen "slijtage" is. De enige onderdelen die defekt kunnen gaan zijn de verwarmingsweerstand en thermostaat. Een oud toestel kan wel defekt gaan als metaaldeeltjes loskomen en de leidingen verstoppen. Dit gebeurt meestal na verplaatsing.

• Als warmtebron kan men zowel electriciteit of een gasvuurtje gebruiken. Bij gasverwarming is het rendement hoger dan met een generator (brandstof drijft een stroomaggregaat aan en de stroom wordt gebruikt om een compressiekoelkast aan te drijven). Het rendement van een absorptiekoelkast (als die met electriciteit gestookt wordt) is echter lager dan die van een compressorkoelkast.

• Wegens de natuurlijke circulatie is het koelvermogen beperkt. Koelkasten voor huishoudelijk gebruik zullen nooit het label **** halen. De minimale temperatuur is ongeveer -15°C. Meer stoken helpt niet, want dan is de scheiding van ammoniak en water niet meer zo perfekt en daalt het rendement.

Nog beter is het gebruik van een paar computerventilatoren (12V, 100mA, dus minder dan een gloeilamp). Schakel ze in serie, want het is niet nodig dat ze op maximale snelheid werken: het maakt alleen extra lawaai en het draagt niet toe tot een betere koeling. Plaats de ventilatoren boven zodat ze de warmte wegtrekken. Ventilatoren onderaan zijn niet aangewezen omdat de zo ontstane luchtcirculatie de normale werking van het toestel kan tegenwerken.

Gebruik koudebronnen (zoals diepvriesprodukten) om de frigo koud te houden. Doe de deur niet te vaak open. 's Nachts koelt de frigo beter dan overdag en maak ervan gebruik door waterflessen 's avonds in de frigo te plaatsen (zij zullen als buffer dienen overdag). Plaats geen lauwe flessen in de frigo 's morgens, ze zullen de temperatuur doen stijgen want bij hoge temperaturen koelt de frigo bijna niet.

Het procédé werd door Baltzar von Platen en Carl Munters uitgevonden. In 1923 begon begon de fabrikage van de eerste koelkasten door AB Artic, dat overgenomen werd door Electrolux in 1925.

Ook Einstein had een dergelijke koelsysteem ontworpen. Hier wordt ammoniak, water en butaangas gebruikt. Het patent werd door Electrolux gekocht om zijn eigen technologie te beschermen.