Hoofdindex » Pictures » Oorlogsjaren » Electronica
Oorlogsjaren
Electronica in de tweede wereldoorlog
Fotografie

Tijdens de tweede wereldoorlog kende de electronica een enorme vooruitgang.
-

-


Vliegtuitdetectie (met microfoon)
De reflektor was geen parabool maar sferisch gevormd. Het was mogelijk de richting van het vliegtuig te bepalen door de microfoon te verplaatsen.

Er werden meerdere luisterstations gebouwd in Engeland tijdens het interbellum, maar de komst van de radar maakte deze systemen achterhaald.


De eerste volgsystemen voor vliegtuigen (accoustisch) tot de echte electronische volgradars


De duitse militaire radiobuizen hadden een metalen bescherming


De invloed van de wetenschap op het verloop van de tweede wereldoorlog

Electronica in de oorlogsjaren

Tijdens de tweede wereldoorlog is de electronica in een stroomversnelling geraakt. Radio-buizen bestonden reeds voor de tweede wereldoorlog, maar hun gebruik was nog beperkt.

Juist voor de invasie van Nederland werden de belangrijkste machines van Philips naar Engeland vervoerd. Deze machines zouden de EF50 buis produceren, de eerste echt moderne buis.

De Nederlanders hadden toe heel veel kennis betreffende de buizentechniek. Een van de problemen waarmee Plilips geconfronteerd was, was de vroegtijdige vermindering van de buiseigenshappen (cathode vergiftiging). Men ontdekte dat die veroorzaakt was door een kleine hoeveelheid chloor. Nederlanders gebruikten deze kennis om alle buizen die in de fabrieken van Eindhoven voor de duitsers geproduceerd waren te saboteren. In de fabriek was er namelijk een kleine chloorgastank met een kleine lek aanwezig, waardoor alle geproduceerde buizen veontreinigd werden. De buizen waren technisch in orde, maar de emissie liep sterk terug na een paar weken gebruik, waardoor de apparaten die de buizen gebruikten ondermaats presteerden (bron). Vertrouw nooit nederlanders!

De duitsers hadden een technologische voorsprong aan het begin van de oorlog. Hun radarsysteem was meer vooruitstrevend dan die van de engelsen. De duitsers hadden een televisiesysteem die ze gedurende bijna gans de oorlog zijn blijven gebruiken. De bekendste duitse zender was eigenlijk in Parijs gelegen en gebruikte de Eiffeltoren als antenne. Na de oorlog werden de installaties verder gebruikt door de fransen. De duitsers hebben de eerste echte raket gelanceerd (de V2) en die had een electronische sturing.

Maar de Duitsers waren alléén in hun strijd en konden niet meer mee. Ze waren vaak verplicht bestaande ontwerpen verder aan te passen in plaats van nieuwe dingen uit te vinden. De duitsers gebruiken modules in de meeste van hun apparaten, en ze waren regelmatig verplicht de modules aan te passen ten gevolge van de tegenmaatregelen van de geällieerden.

De geällieerden hebben de magnetron ontwikkeld voor gebruik in hun radar. Hoe hoger men in de frekwenties gaat, hoe kleiner de antenne kan zijn. De afmeting van de antenne moet overeenkomen met de golflengte bij dipoolantennes (die niet echt richtingsgevoelig zijn), terwijl de afmeting van een schotel vele malen groter moet zijn dan de golflengte, maar een schotel is zeer richtingsgevoelig. De duitsers waren verplicht onhandige dipoolantennes te gebruiken in hun nachtvliegtuigen, terwijl de geällieerden schotelantennes in het vliegtuig zelf konden inbouwen. De onhandige dipoolantennes maakte de vliegtuigen trager en minder maneuvreerbaar.

Radio-buizen werden bijna overal gebruikt. De duitsers hadden zelfs standaard-types opgesteld die een metalen omhulsel hadden en gemonteerd werden in een speciale voet zodat ze in vliegtuigen en andere militaire voertuigen gebruikt konden worden. De eigenschappen van de buizen waren middelmatig, maar daarom konden ze ook gefabriceerd worden door verschillende fabrieken. Bij het ontwerpen van schakelingen hield men rekening met de mindere prestaties van de buizen. Een radio-versterker was bijvoorbeeld uitgerust met één trap meer dan gebruikelijk was om de lagere versterking van de buizen te compenseren.

In één gebied werden de radio-buizen slechts met monjesmaat toegepast. In computers zijn er enorm veel buizen nodig, en aangezien de buizen regelmatig defekt gaan zou dit betekenen dat de computer bijna constant in herstelling zou zijn. Zelfs een minimalistische computer heeft duizenden buizen nodig. Computers uitgerust met relais en andere mechanische middelen waren trager maar meer betrouwbaar. Het is enkel als men de rekenkracht echt nodig had (bijvoorbeeld bij het decoderen van duitse Lorenz berichten) dat men buizen gebruikte. Om te vermijden dat de computers te vaak defekt gingen werden ze nooit uitgeschakeld (de meeste buizen gaan defekt bij het inschakelen). Om de verminderde betrouwbaarheid te compenseren hebben de engelsen 10 identieke computers gebouwd, zodat er altijd een paar van de computers in werking konden zijn.

De evolutie van de radar
Würzburg Riese (duitse volgradar)
IFF (identification Friend or Foe)
Chain Home (engelse radar)
Klein-Heidelberg (duitse bistatische radar)
Radarschermen en radarbeelden
De evolutie van de radar gedurende de tweede wereldoorlog. Als je een radar hebt, is het ook interessant om te weten of een vliegtuig op 50km afstand een vijand is of niet.

HF/DF
Door radiolokatie kon de positie van een onderzeeboot gevonden worden op meer dan duizend km afstand, daar waar de radar maar een bereik had van 50km.

Hellschreiber
Een vernuftig stuk techniek dat overal gebruikt werd. Het is beter dan een fax, het is eenvoudiger dan de telex, het is sneller dan morse, het is de Hellschreiber!

Radionavigatie
Radionavigatie I: de stralen die vliegtuigen naar hun doel kunnen leiden. De Duitsers gebruikten als eerste radiobakens om de nachtbommenwerpers naar hun doel te brengen.

Bernhard/Bernhardine
Radionavigatie II nadat de Engelsen het Knickebein systeem gekraakt hadden.

Eerste computers
Als je computeronderwijs gevolgd hebt, dan zat er vaak een stukje computergeschiedenis bij. Op school leerde je dan dat de eerste computer de ENIAC was, wat niet waar was. De ENIAC was wel één van de eerste computers, maar niet de eerste.

Fritz-X
De radiogeleide bom met sturing door middel van een joystick. Ik zei het al: alles is in de tweede wereldoorlog uitgevonden.

Infra rood kijkers
De duitsers hadden ook aktieve infra-rood kijkers ontwikkeld. Zij konden deze technologie gebruiken omdat de geallieerden geen infra-rood kijkers hadden.

VLF communicatie met duikboten
Gewone radiogolven dringen niet in het zeewater, de duikboten moeten dus boven water komen om berichten te ontvangen. Enkel zeer lage frekwenties dringen in het zeewater, maar daarvoor zijn er grote zendinstallaties nodig.

De beginjaren van de televisie
Er waren al televisieuitzendingen voor de tweede wereldoorlog. Bij het begin van de oorlog (invasie van Polen in 1939) werden de uitzendingen in Engeland stopgezet, maar Duitsland bleef televisieprogramma's uitzenden. Een van de bekendste duitse zenders was zelfs gelegen in Parijs en gebruikte de Eiffeltoren als antenne.

Draadloze communicatie
Men gebruikte vooral communicatie met draad (telefoon en telex) die moeilijker afgeluisterd kon worden door de vijand. Bij de landing in Normandië werden de verzetstrijders ingezet om telefoonlijnen te vernietigen, waardoor de duitse soldaten moesten overschakelen op radio-verbindingen die door de geallieerden afgeluisterd konden worden.

Agfacolor Neu
Ook op andere gebieden hadden de duitsers een technologische voorsprong, zoals bijvoorbeeld de Agfacolor Neu filmemulsie, de eerste kleurenfilm die op een eenvoudige manier ontwikkeld kon worden. De kleurenfilm werd bijvoorbeeld gebruikt voor de Olympische Spelen in Berlin in 1936. Deze film ligt aan de basis van de huidige kleurenfilms (Ektachrome, Kodacolor,...)

Nomenclatuur van de radiobuizen
De radiobuizen hadden een heel vernuftige benaming, zodat men direct de funktie van een buis kon weten (Europese buizen).
Er waren al televisieuitzendingen in Duitsland voor de tweede wereldoorlog. Ook de engelsen deden proefuitzendingen, maar die werden stopgezet aan het begin van de tweede wereldoorlog. Om de zeer hoge spanning (6kV) die nodig was voor de beeldbuizen te kunnen gelijkrichten, moesten er speciale buizen ontworpen worden.

Dergelijke diodes werden niet enkel in televisietoestellen gebruikt, maar ook in oscilloskopen die aanwezig waren in militaire vliegtuigen. De skopen werden gebruikt om het radarbeeld te tonen.

Er werd een standard-formaat overeengekomen voor de meeste buizen die in militaire toestellen gebruikt werden (radiozenders en ontvangers, radars aan land en op vliegtuigen en schepen, navigatietoestellen, enz).

De buizen hadden eerder middelmatige eigenschappen, maar de electronische schakelingen waren zodanig ontworpen en afgeregeld, dat ze konden werken met buizen met licht afwijkende eigenschappen. Het was zo mogelijk buizen van één fabrikant te vervangen door buizen van een ander fabrikant en het toestel bleef werken. Dit heeft een belangrijke rol gespeeld in het verloop van de oorlog, want de productie kon zo snel overgebracht worden van één fabriek naar een andere fabriek.

Om het uitwisselen van de buizen te vergemakkelijken werden ze uitgerust met een kleine bakelieten handvat. Ook de buis met de metalen afscherming op de foto hierboven heeft zo'n handvat. Alle standaard-buizen hadden zo'n handvat.

Alhoewel er niet gestreefd werd naar de beste eigenschappen, waren de meeste buizen toch van zeer hoge kwaliteit.

De buizen dragen de naam Telefunken en dateren van vòòr de oorlog of begin van de oorlog. Later, als de buizen in verschillende fabrieken gemaakt werden droegen ze enkel nog een typenummer en de aanduiding Wehrmacht, Kriegsmarine of Luftwaffe.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-