Buizenversterkers
Amerikaanse buizen
Sweep tubes

Terwijl men in Europa snel gekozen heeft om een zeer beperkt aantal buistypes te gebruiken voor de magnetische afbuiging in televisies (PL504 voor zwart-wit televisies en PL519 voor kleurentelevisies) heeft iedere fabrikant in Amerika een eigen buis gemaakt. Zo hebben we talrijke amerikaanse sweep tubes, waarvan de eigenschappen nauwelijks van elkaar verschillen.
-

-

Bepaalde buizen zoals de 807 die eind jaren 1930 ontwikkeld werden hebben nieuwe toepassingen gekregen door "value engineering", waarbij men de goedkoopste oplossing zoekt voor een bepaalde funktie.

De 807 met zijn anodecontact bovenaan de buis bleek perfect bruikbaar voor de electromagnetische afbuiging van de televisies, alhoewel de buis nooit voor deze functie ontworpen werd. De weinige televisies die er toen bestonden gebruikten electrostatische afbuiging zoals een oscilloscoop. Toen de televisies met electromagnetische afbuiging op de markt kwamen, werd deze buis gebruikt in plaats van een specifieke buis te ontwikkelen.

Wat de 807 betreft: er werden speciale uitvoeringen gemaakt voor de horizontale afbuiging. De eerste wijzigingen waren het verwijderen van de interne afscherming aan de electrodes en later het vervangen van de american 5 pins buisvoet door een octal buisvoet.

Toen de beelddiagonaal groter werd was de 807 onvoldoende. Er werden dan verschillende buizen ontworpen, die (voor de eerste types althans) gebaseerd waren op de 807. De 6BG6-buis is een lamp met een nieuwe kode, maar intern lijkt de buis sterk op een 807. Dit is vooral te zien aan de gloeistroom, die 0,9A blijft. De gemiddelde maximale stroom bedraagt 100mA (voor de 6BG6A-versie is dit 110 mA).

De schermdiagonalen worden echter steeds groter en de afbuighoek neemt ook toe, waardoor er buizen nodig zijn die beter geschikt zijn. De 6BQ6-buis is een verbeterde versie met een groter kathodeoppervlak (en een gloeistroom die toeneemt tot 1,2A).

Om een hogere anodestroom te bereiken met een lagere anodespanning, moet het schermrooster dichter bij de kathode worden geplaatst. Het schermrooster, dat op een constant positief potentiaal wordt gehouden, heeft een aanzienlijke invloed op de electronenstroom.

De 6CD6-buis heeft een maximale gemiddelde stroom van 170mA. Deze buis kan ook in een audioversterker worden gebruikt, maar er moet rekening worden gehouden met de specifieke eigenschappen:

  • Bij gebruik met een standaard hoge spanning is lineaire werking alleen mogelijk in het "rode gebied", waar de anode roodgloeiend wordt door overschrijding van de maximale anodedissipatie.

  • Een aanvaardbare klasse A-werking is alleen mogelijk met een anodespanning van 200V en een schermroosterspanning van 110V (80mA stroom). Dit resulteert in een uitgangsvermogen van 4,7W met een vervorming van 13%.

  • In een push-pull-configuratie wordt een uitgangsvermogen van 13,5W verkregen met een zeer goede vervorming van 1,75% (zonder negatieve terugkoppeling). De spanningen zijn Ua = 200V en Ug2 = 110V, met een stuurroosterspanning van -14V die bereikt wordt door een cathodeweerstand van 90Ω. Het ingangssignaal is 2 × 14V om een volledige uitsturing te hebben.

  • Hogere vermogens (tot 30W) zijn mogelijk met een vaste roosterspanning en een classe AB-werking om de anodedissipatie te beperken. De schermroosterspanning moet indien mogelijk gestabiliseerd worden.
De buis die vergelijkbaar is met onze befaamde EL500/PL500 en EL504/PL504 is de 6BG5. De gloeistroom neemt toe tot 1,38 A.

Deze buizen, die goedkoper waren omdat ze in massaproductie werden gemaakt, vonden daarom hun weg in verschillende versterkers. De buizen hebben een zeer lineaire werking met een maximale schermroosterspanning van 150 V. De 6CD6-buis is in diverse commerciële versterkers gebruikt.

Op veel forums lees je:

"It seems that once someone tries a Sweep Tube design there is usually no going back"
"Als iemand eenmaal een circuit met sweepbuizen heeft geprobeerd, wil hij nooit meer terug naar conventionele buizen."

Dit komt door de zeer lage uitgangsimpedantie van de buizen, waardoor de luidspreker beter kan worden aangestuurd. Een uitgangstransformator met een lagere wikkelverhouding heeft een hoger rendement.

Afbuigingsbuizen hebben echter enkele nadelen:

  • Ze kunnen niet rechtstreeks in een audioversterker worden gebruikt zonder het circuit aan te passen.
  • De productietoleranties zijn groter voor afbuigbuizen.
  • De gevoeligheid van de eindtrap is lager; een grotere sweep is nodig om een bepaald uitgangsvermogen te bereiken.
Tegen het einde van het buizentijdperk gebruikten Amerikanen compactrons: dit zijn grotere buizen, meestal met 12 contacten (duodecar-fitting), die meerdere actieve elementen bevatten. Sommige compactrons waren ontworpen voor afbuigtoepassingen.

Voor hoogvermogenbuizen is de octale fitting niet ideaal, maar in plaats van de Magnoval-fitting, die in Europa al gangbaar was, gaven Amerikanen de voorkeur aan de novar-fitting. Deze fitting lijkt sterk op de Magnoval-fitting, maar de pinnen zijn dunner.

Dit is een versterker die gebruikmaakt van 6DQ6-buizen. Andere buizen met dezelfde eigenschappen (6BQ6 of andere) kunnen ook worden gebruikt. Dit is een gitaarversterker, maar het basisontwerp is degelijk en kan ook voor een hifi-versterker worden gebruikt.

De voorversterkertrap die gebruikmaakt van een 12AY7 dubbele triode mag weggelaten worden. Deze buis is vergelijkbaar met de 12AX7, maar heeft een lagere versterking (ongeveer 45%). Deze trap is niet nodig voor een versterker die een sterk signaal ontvangt.

De gemodificeerde versterker begint met een volumeregelaar en wordt gevolgd door een versterkertrap met een halve 12AX7. De versterking van deze triode compenseert het verlies dat wordt veroorzaakt door de toonregeling.

De 6BL8-buis is het Amerikaanse equivalent van onze ECF80; het is ook een triode-pentode, oorspronkelijk gebruikt als frequentieomzetter in televisies. Later werd hij ook voor audio-toepassingen gebruikt.

De eindtrap maakt gebruik van twee 6DQ6A-buizen met een negatieve bias-spanning van -38V, een hoogspanning van 380V en een schermroosterspanning van 190V. De ruststroom bedraagt 95mA voor beide buizen. Het haalbare vermogen is 60W met een aanzienlijke vervormingsgraad (die niet gespecificeerd is). Een audiovermogen van 30W kan gemakkelijk worden bereikt met een lagere vervormingsgraad.

Het vibratocircuit moet uiteraard worden verwijderd. Een oscillator stuurt een klein neonlampje aan dat een LDR-weerstand verlicht waarvan de weerstand varieert met de lichtsterkte.

Publicités - Reklame

-