Buizenversterkers
De eindtrap
PLL80 PCLL800

De PLL80 en PCLL800 zijn de laatste buizen die gemaakt werden voor gebruik in radio's, platenspelers en versterkers. Een enkele PLL80 kan als stereo eindbuis dienen (single ended) of als mono push pull versterker. De PCLL800 is voorzien als push pull eindtrap en bevat de faseomkeertrap als triode.
-

-


Versterker 2×3W met ECC83 (12AX7) en PLL80
(gemeenschappelijke deel in het blauw)

ELL80

De ELL80 werd gebruikt in toestellen die een wat hoger vermogen nodig hadden dan wat beschikbaar was met een EL84 in single ended configuratie (9W in vergelijking met 4W voor een EL84). De buis is dus oorspronkelijk voorzien om gebruikt te worden als push pull eindtrap, maar kan ook gebruikt worden als complete eindtrap in een stereo versterker (de buis bevat namelijk twee gelijke pentodes).

De buis kon eventueel ook gebruikt worden als complete eindtrap in een stereo versterker (2 × 3W), de buis bevat namelijk twee gelijke pentodes. Er is echter een gemeenschappelijke cathode waardoor er een gemeenschappelijke cathodeweerstand nodig is zodat de kanaalscheiding links/rechts daardoor minder wordt (de twee cathodes zijn doorverbonden op pennetje 7). Een volledige stereoversterker heeft slechts twee buizen nodig (ECC83 en PLL80) en een gelijkrichter.

De fabrikanten hadden dus een complete range van buizen om alle mogelijke vermogens te produceren. De ECL80 is een buis met relatief laag vermogen (en gemeenschappelijke cathode). De ECL82 kan een wat hoger vermogen leveren. De ELL80 komt overeen met twee losse PL95 pentodes.

Mono Stereo
ECL80 (1.5W) 2 × ECL80 (2 × 1.5W)
ECL82 (3W)
EABC80 + EL95 (3W)
 2 × ECL82 (2 × 3W)
ECC83 + ELL80 (2 × 3W)
EABC80 + EL84 (4W) ECC83 + 2 × EL84 (2 × 4W)
ECC83 + ELL80 (9W [PP]) 2 × ECC83 + 2 × ELL80 (2 × 9W [PP])
ECC83 + 2 × EL84 (15W [PP]) 2 × ECC83 + 4 × EL84 (2 × 15W [PP])
[PP]: push pull

In tegenstelling met een eindtrap met EL84 single ended kan de uitgangstransfo van een ELL80 kleiner gebouwd worden want er is geen ruststroom die een permanente magnetisatie veroorzaakt. De stroom door één wikkeling wordt gecompenseerd door de stroom in de andere wikkeling (voordeel van de push pull schakeling). Met een werking in classe AB is het verbruk lager op laag volume en de vervorming is ook minder.

De push pull montage vergt echter een extra triode (fasedraaier als cathodyne). De ELL80 schakeling wordt daarom bijna nooit in radio's gebruikt omdat men daar reeds over een triode beschikt (EABC80) die dan gebruikt wordt om de EL84 aan te sturen.

De ELL80 wordt niet meer gemaakt, en ook ten tijde van het buizentijdperk was de productie eerder beperkt. De kans is dus klein dat je nog ELL80 in NOS toestand zal aantreffen, maar er bestaan kits die uit twee EL95 bestaan en die dezelfde buisvoet als de ELL80 gebruiken.

ECLL800

Met de ECLL800 is men nog verder gegaan: deze buis heeft immers de faseomkeertrap aan boord onder de vorm van een triode waarvan de versterking precies -1 bedraagt met een anodeweerstand van 15kΩ (de µ is 1.2). Deze buis heeft dus geen omkeertrap nodig en vervangt op zijn eigen een PL84.

Het rooster van de triode is gemeenschappelijk met die van de eerste pentode. Ook de cathode is gemeenschappelijk voor de triode en beide pentodes. De schakeling wordt daardoor bijzonder eenvoudig en er is slechts een halve ECC83 nodig (of de triode van een ABC80) om een volledige versterker te bouwen. De triode heeft daarbij een zodanige caracteristiek dat die de vervorming van de pentodes beperkt. Zelfs zonder tegenkoppeling is de vervorming laag.

De ECLL800 werd "unidrive" genoemd omdat de eindtrap slechts een enkelvoudige sturing nodig heeft, dit is nog het best te zien op het schema onderaan (frans layout). Er is een piekspanning nodig van 8V eff. om de eindtrap maximaal uit te sturen. De buis moet dus enkel voorafgegaan worden door een halve ECC83 of een EABC80 om een volwaardige push pull versterker te bouwen. De buis werd oa. in high end radiotoestellen gebruikt, waar men een balanseindtrap wou, maar zonder het aantal buizen te verhogen.

De versterker rechts is een pick up versterker (kristalopnemer), dat is de reden van de vreemde schakeling aan de ingang om de karacteristieken van de kristalopnemer meer lineair te maken. Dankzij de ECC83 kan men een uitgebreide toonregeling bijvoegen, de verliezen worden goedgemaakt door de tweede triode.

De tweede schema is die van een complete versterker met microfoonversterker (voorversterkerbuis EF86), radio-ingang en mono platenspeler ingang. Het signaal wordt dan naar de twee kanalen gestuurd, waarbij men een volledige ECC83 gebruikt (niet echt nodig). Er is een tweede pick-up ingang (stereo). We hebben dan een ECC83 versterkerbuis die de tegenkoppeling op de tweede triode ontvangt. De ECLL800 vormd een volledige push pull eindtrap.

De buis werd op de markt gebracht op het einde van het buizentijdperk en de eerste transistorversterkers met germaniumtransistoren kwamen op de markt. Er zijn dus niet veel ECLL800 buizen in omloop gebracht en het herstellen van een toestel houdt in dat er aanpassingswerken moeten gebeuren. De ECLL800 moet vervangen worden door een (halve) ECC83 in cathodynemontage en twee EL95 of EL84, of nog beter: twee PCL86 (waarvan men de triodes als voortrap en fase-omkeertrap gebruikt) zodat er geen ECC83 nodig is.

De derde afbeelding is de aankondiging van de nieuwe buis. Helaas kwam de buis te laat en men was bezig de buizenversterkers te vervangen door transistorschakelingen die gemakkelijker te bouwen waren (een kleine printplaat volstond en er was geen zware voedingstransfo meer nodig).

De audiokwaliteit van de transistorversterkers was slecht: vaak profiteerde men van het feit dat er geen zware kast nodig was om te besparen op de behuizing en op de onderdelen.

Het heeft nochtans een tijd geduurd vooraleer de transistorschakelingen echt ingeburgerd zijn geraakt: de transistoren waren duurder dan de buizen en waren minder betrouwbaar (echt waar!). Ook moesten de stocks outputtransformatoren, nettransformatoren, elko's eerst weggewerkt worden. "Just in time" bestond toen nog niet, en de fabrikanten habben een voorraad standaardonderdelen waaruit ze konden kiezen om een versterker te bouwen (gezien bij de Philipsvestigingen in België)

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-