Ik had oorspronkelijk gekozen om een SE versterker met PCL805 te bouwen omdat ik er nooit gebouwd had in de laatste jaren (mijn single ended versterkers dateren van vòòr 1980). En een wekkerradio versterker heeft niet zo'n hoog vermogen nodig.

Waarom kiezen voor een PCL805?

Wat je direct merkt is dat de uitgangstransfo veel kleiner is dan de transfo voor een single ended versterker (verschil eerste en tweede foto). Om kernsaturatie tegen te gaan bij een single ended versterker moet de transfo een luchtspleet en veel meer ijzer hebben.

Het is gemakkelijker een testschakeling te bouwen met losse componenten, je kan gemakkelijk de componenten vervangen en je ziet sneller of je een fout gemaakt het. Bij de derde foto is de schakeling op een printplaat gemonteerd.

De ECL805 en PCL805 zijn perfect op hun plaats in een kleine SRPP schakeling (in plaats van een single ended) vanwege hun lagere maximale dissipatie en hun hogere piekstroom. Maar daarvoor moeten de eindtrappen in classe AB werken

Zoals je via de link hierboven kon lezen: SRPP schakelingen bestaan in talrijke uitvoeringen. De versie die ik hier gebruik is een eenvoudige, maar goed uitgewerkte schakeling. Er zijn normaal twee instelweerstanden die hier vervangen zijn door vaste weerstanden. Ik ga hier niet de werking van een SEPP of SRPP schakeling uitleggen, kijk naar de pagina originele SRPP schakeling waar de basis uitgelegd staat.

Deze buis kan probleemloos een piekstroom leveren van 260mA (de gemiddelde cathodestroom moet lager dan 75mA zijn om de bariumoxidelaag niet te beschadigen). Zelfs als de versterker "luid" staat zitten we gemiddeld onder de 35% nominaal vermogen, zodat de cathodestroom altijd een veilige waarde heeft.

De gele curve is de cathodestroom, gemeten via een weerstand van 1Ω. Deze versterker werkt duidelijk in classe AB, met een ruststroom die nul kan xorden. Als er slechts een signaal met een lage amplitude geleverd moet worden bedraagt de gemiddelde cathodestroom 30 à 40mA naargelang de ingestelde ruststroom (stuurrooster polarisatie onderste tetrode). In het paars heb je de uitgangsspanning over een belastingsweerstand van 8Ω (5.5W outputvermogen).

Voordelen van SRPP schakeling

Het lager verbruik van een SRPP versterker die in classe AB werkt verlies je echter doordat je twee buizen van gloeivermogen moet voorzien (tweemaal 5W). De officiële gloeispanning bedraagt 17.5V maar de buis werkt ook goed op 15V.

Je hebt geen speciale single ended transformator met luchtspleet nodig, maar een transformator voor 100V sonorisatiesystemen. Deze transformatoren voldoen prima en de ruststroom is zo laag dat de transfo niet gemagnetiseerd kan worden (permanente stroom is lager dan 2mA met deze versterker).

De transformatoren voor 100V lijnen worden hier besproken

Transformatoren

Voor deze versterker kies je een transfo van 10 à 20W en gebruik je de aansluiting "10W", dan is de impedantie correct.

Op de foto merk je dat een sonorisatie transfo voor luidsprekers van 20W veel kleiner is dan een transfo voor single ended versterkers (5W).

De SRPP schakeling is geen alternatief op de echte push pull. Het is wel een schakeling die gemakkelijk te bouwen is, intrinsiek stabiel is en geen dure push pull transfo nodig heeft.

Nadelen van de SRPP schakeling

Ook de EL86 kan men eventueel gebruiken (die werd trouwens ontworpen voor dergelijke schakelingen), maar is niet zo goed als de echte sweep tubes (de EL86 kan trouwens geen 260mA piekstroom leveren). Je hebt ook een voedingstransfo nodig met een halve hoogspanning (maar die spanning heb je nodig met alle versterkers met sweep tubes voor de schermroosterspanning).

De SRPP schakeling moet noodgedwongen werken op een hoge spanning (minimum 300V) en levert uiteindelijk een lager vermogen dan een echte push pull. Dit is de schakeling met PCL805 in een echte push pull. De polarisatie gebeurt door een cathodeweerstand en de versterker levert 10W, maar door over te gaan op een negatieve polarisatie kan men nog hoger in vermogen gaan.

Uiteindelijke schakeling

De transformatieverhouding van de 100V transfo bedraagt ongeveer 12×, de getransformeerde luidsprekerimpedantie is dan ongeveer 1150Ω. De transformatieverhouding hangt af van het transfo vermogen (hoe vreemd het ook lijkt), en voor deze schakeling kiest je best een vermogen van 10W. Minder kan ook, maar dan heb je proportioneel ook minder audiovermogen (maar een nog lagere vervorming).

We hebben een voedingstransfo voor de hoogspanning van 115 + 115V, die iets van 350V levert in rust (geen audio). De spanning zakt naar 313V op volle belasting.

Voor de gloeidraden hebben we een transfo van 15 + 18V met twee gescheiden wikkelingen, de buis I wordt aangesloten op één wikkeling van 15V (de 18V aansluiting levert de polarisatiespanning) en de gloeidraad voor buis II wordt op de halve voedingsspanning aangesloten via een weerstand van 120kΩ. Voor buizen van de "P" reeks is dit minder belangrijk, maar zou je E-buizen gebruiken (ECL805), dan heb je absoluut een transfo met twee gescheiden wikkelingen nodig. Bij Eeen ECL805 bedraagt de maximale spanning tussen gloeidraad en cathode 100V.

De kleine condensator van 820pF kan nodig zijn voor de stabiliteit (hangt af van de transfo en de luidspreker). Ik heb een relatief hoge waarde gebruikt omdat de versterker gebruikt wordt met een wekkerradio, en alles wat boven de 15kHz zit moet weggefilterd worden. Je kan desnoods de waarde verlagen tot 470pF.

De triode van de PCL805 is vergelijkbaar met die van de dubbeltriode ECC81. De eerste triode heeft een spanningsversterking van 44× en de tweede triode die als cathodevolger geschakeld is (geboosterde cathodyne) heeft een versterking van 0.88×.

De buizen moeten niet gepaard zijn, maar koop geen oude buizen: in deze schakeling moeten de buizen eenzelfde piekstroom kunnen leveren als voor de verticale afbuiging in een televisie. Koop best NOS buizen, er is nog een grote stock van de voormalige USSR onder de naam 6F5P, koop deze buizen via een gereputeerde ebay winkel. Televisies met lampen zijn in gebruik gebleven tot ver in de jaren 1980 in de voormalige oostbloklanden en de buizen waren van goede kwaliteit.

De wisselspanningen staan ook aangegeven in het rood (iedere keer twee waarden) bij een hoge uitsturing vooraleer er vervormingen optreden. RMS spanningen (wat de multimeter aangeeft) is nog wat anders dan wat de skoop aangeeft. Je merkt hier bijvoorbeeld een minimale spanning van 35V over de tweede triode terwijl de buis een stroom van méér dan 1mA moet leveren. Dat is ook (één van) de reden waarom de ECL86 hier niet goed zou werken.

De onderste tetrode wordt in classe AB2 gestuurd (met een kleine roosterstroom). Idealerwijze zou de koppelcondensator van 0.1µF moeten vervallen, maar dat maakt de schakeling nog complexer (negatieve voeding van 150V nodig).

• Er ongeveer een ruststroom van 10mA loopt door de onderste tetrode (dit komt ongeveer overeen met een spanning van -21V). Probeer eerst zonder de weerstand van 2.2MΩ.

• De spanning op de koppeling tussen de 2 tetrodes ongeveer de halve voedingsspanning bedraagt, zo bereikt je de maximale spanningszwaai (sweep), instellen met de weerstand van 4.7MΩ (hier ook eerst testen zonder deze weerstand).

Ik kan niet stoppen met een schakeling aan te passen totdat die zo goed mogelijk is. Uiteindelijk werd er nog een heel kleine wijziging aangebracht waardoor de spanning op de uitgang meer stabiel bleef, zelfs met een wisselend vermogen en absoluut niet gepaarde buizen.

De polarisatiespanning van de onderste tetrode (en daarmee ook de ruststroom door de eindtrap) wordt gedeeltelijk bepaald door de uitgangsspanning. De weerstand moet een waarde van 22MΩ hebben.

De weerstand van 4.7MΩ bleek niet meer nodig te zijn.