Buizenversterkers
De eindtrap
SRPP

Een uitgangstrap die het vermelden waard is, is de SRPP configuratie (Series Regulated Push Pull).
-

-

Links het opstarten van een SRPP versterker met een paar PCL805. Rechthoekig signaal van 400Hz, belasting 3.75Ω. Er zijn geen parasitaire oscillaties te bespeuren, een kenmerk van de SRPP schakeling. De faseverschuiving is niet meetbaar, er is maar één condensator in de signaalweg. De bandbreedte werd hier bewust beperkt bij 22kHz, vandaar de stijgtijd.

De SRPP schakeling werd ontworpen om versterkertrappen te kunnen bouwen zonder output transformator. Omdat de impedantie van een buizenversterker toch nog altijd hoog is, moesten er speciale 800Ω luidsprekers gebruikt worden, maar dit was geen onoverkomelijk probleem.

Deze versterkers hebben betere eigenschappen dan een single ended versterker, maar halen niet het rendement van een echte balansversterker. Ze zijn dan ook geschikt voor huiskamergebruik.

De SRPP schakeling heeft verschillende namen:

  • shunt regulated push pull,
  • series regulated push pull,
  • single rail push pull,
  • series balanced amplifier,
  • et en français push pull à auto-déphasage.

Is dat niet mooi?
Die fransen kunnen ook niets normaal doen, hadden ze het systeem maar Système Révolutionnaire à Pulsion Positive genoemd, dan hadden ze de dezelfde afkorting kunnen gebruiken. Maar neen, ze moeten weer apart doen.

De "S" in SRPP wilt evenveel Serie als Shunt zeggen. Gezien vannuit de voeding zijn de twee buizen in serie geschakeld, maar staan ze in parallel gezien vanuit de belasting. De cyan kring (over de voeding) toont de serieschakeling, terwijl de rode kring de parallelschakeling toont, waarbij ofwel de bovenste buis de spanning over de belasting naar boven trekt, ofwel de onderste buis de spanning over de belasting naar beneden trekt.

Deze schakeling heeft ook andere namen, zoals Single Ended Push Pull of SEPP (zoals de datasheet van de EL86 toont). Sinclair en Peterson gebruiken ook deze naam voor hun schakeling. De single ended push pull is de schakeling zonder fase-omkeertrap, zoals die het meest toegepast wordt, maar er is ook nog een schakeling (de originele schakeling) met een extra omkeertrap zodat de schakeling als een symmetrische serie push pull werkt. SSPP, allez, nog een afkorting erbij.

In een goed uitgerekende schakeling kan de (wissel)stroom het dubbele bedragen van de voedingsstroom. In de praktijk zal de stroom niet zo hoog worden, want de extremen van de curve worden niet gebruikt.

De even harmonischen die in de onderste buis ontstaan worden wat onderdrukt door gelijkaardige vervormingen (maar met omgekeerde fase) in de bovenste buis.

Rechts een monobloc schakeling met twee PCL805. Er zijn twee voedingstransfo's, één voor de gloeispanning en één voor de hoogspanning. Er is ook een aanpassingstransfo voor de luidspreker. Je ziet dat de schakeling heel eenvoudig kan zijn.

De twee kleine modules tonen dat deze versterker nagenoeg symmetrisch is, vandaar de naam symmetrische serie push pull. Het is de complete schakeling (met fase-omkeertrap) zols het origineel ontwerp.

Ik heb veel verschillende schakelingen getest, en ik heb er maar twee behouden. Voor mij blijft de symmetrische serie push pull (de originele versie) de beste schakeling, die het mooiste geluid produceert. Velen zijn het motto vergeten "het is de eerste watt die telt": de meeste huiskamerversterkers hoeven maar een paar watt te leveren, de overigen dienen voor de headroom (vermogensreserve). Men merkt niet dat men te doen heeft met een buizenversterker omdat de geluidskwaliteit zeer hoog is (laat de versterker eerst een paar minuten op temperatuur komen, anders valt die natuurlijk direct door de mand).

Deze schakeling zou terug gebruikt moeten worden. 800Ω luidsprekers bestaan niet meer, maar een eenvoudige 100V lijntransfo past de impedantie van de versterker aan de moderne luidspreker. Transformatoren voor 100V lijnen zijn gemakkelijk te vinden en spotgoedkoop (ze worden volop gebruikt in sonorisatie). Desnoods kan een SRPP schakeling ook werken met een transformator voor single ended versterkers.

Balanstransformatoren zijn bijzonder duur (minstens tienmaal zo duur als een 100V transfo met een identiek vermogen). Goedkopere balanstransfo's (nog altijd driemaal duurder dan een 100V transfo) zijn meestal gerooid uit afbraakmateriaal en de eigenschappen zijn onbepaald. Voor een stereo-versterker is de optie van de afbraaktransformator uitgesloten.

De originele SRPP schakeling
We beginnen met een inleiding over de SRPP schakeling, om dan over te gaan op een schakeling van MBLE. Daar zie je ook dat de echte SRPP schakeling complexer is dan de schakeling die men in consumer apparatuur later zal aantreffen.

De amerikaanse versie van de SRPP
Deze schakeling verschilt van de europese SRPP schakeling. De bedoeling van de schakeling was ook niet dezelfde: men wou niet persé de outputtransformator dumpen, maar men wou een schakeling die de nadelen van de balansversterker niet had (dit had te maken met de kwaliteit van de toen beschikbare outputtransformatoren).

Peterson-Sinclair versie van de SRPP
Deze uitvoering lijkt veel op de amerikaanse versie van de SRPP. We hebben hier een schakeling uit le Haut parleur, een franse hifi magazine. Deze versterker gebruikt speciale buizen (vermogenstriodes die oorspronkelijk bedoelt waren voor gestabiliseerde voedingen) en ik zou niet aanraden van zo'n versterker te bouwen.

Moderne uitvoering van de Peterson-Sinclair
Deze uitvoering van de Peterson Sinclair schakeling is aangepast om te werken met PCL805 buizen. We hebben een werking in lichte classe AB met een ruststroom van 20mA.

Een paar commerciële schakelingen
De UL84, PL84 en EL86 zijn speciaal ontworpen om te werken met een verlaagde hoogspanning en een hogere stroom om zo de inwendige weerstand van de versterker te verlagen. Deze buizen zijn dan ook ideaal voor dergelijke schakelingen. Ook de PCL86 die later gekomen is kan in een SRPP schakeling gebruikt worden (en heeft het voordeel dat je twee extra triodes erbij krijgt). Deze pagina bevat onder ander een paar historische schakelingen.

Dubbele SRPP schakeling met schermroostersturing
Het is duidelijk een amateurschakeling want commerciele ontwerpen gebruiken meer standaardontwerpen. Een SRPP schakeling wordt niet vaak gebruikt in productieschakelingen, nochtans heeft zo'n schakeling een uitstekende geluidskwaliteit (beter dan een single ended of een klassieke push pull). De gebreken van de schakeling worden uitgelegd.

Koptelefoonversterkers
Koptelefoonversterkers zijn doorgaans uitgevoerd als SRPP schakeling, op deze pagina heb je ook andere schakelingen zoals de cathodevolger van White die ook als koptelefoonversterker gebruikt kan worden.

Dit is een koptelefoonversterker met PCL805 voor hoogohmige esoterische koptelefoons: een oorspronkelijke, veel te complexe schakeling, en dan mijn versie.

Ultimate SRPP met PCL86, PCL805 en EL84
Ik heb altijd al een SRPP versterker gebruikt, eerst als audioversterker voor mijn televisie, dan als stereoversterker en uiteindelijk als deze ultimate SRPP. Je hebt een goede versterker met slechts 4 combi buizen triode+pentode.

Zelfs al heb je al je keuze gemaakt wat betreft de buizen, toch is het aangeraden de drie pagina's te lezen omdat er bepaalde details eklen op één van de drie pagina's uitgeklaard worden.

100V transfo
De SRPP versterkers zijn gebouwd om te werken met hoogohmige luidsprekers, maar je kan ook laagohmige luidsprekers gebruiken als je een transfo voor 100V sonorisatie tussen plaatst. Omdat er geen permanente ruststroom door de transfo loopt is er geen risico dat de transfo gesatureerd geraakt.

Vergelijking met classieke balansversterker
Ik heb reeds meerdere SRPP schakelingen gebouwd en ik weet dat ze zeer goed klinken. Maar waarom zou men nu een srpp schakeling gebruiken in plaats van de meer bekende schakeling met balanstransformator?

Bi ampli
De Bi-ampli benaming werd voor enkele Philips radiotoestellen gebruikt die een OTL (Output TransformatorLess) uitgang hadden. Dezelfde naam werd eveneens gebruikt voor radiotoestellen met gescheiden versterker voor laag en midden/hoog. Toch wel, er was een tijd dat Philips ook hoogwaardige apparaten kon bouwen. Dat was in de jaren 1955.

Publicités - Reklame

-