Buizenversterkers
Een eenvoudige, goed klinkende versterker
SRPP

Je hebt een doos oude buizen gekregen van je (groot)vader en je wenst te experimenteren met buizenversterkers, maar je wilt niet teveel kosten doen.
-

-


Deze schakeling is gebaseerd op de
originele SRPP schakeling van MBLE


PCL86, PCL805, PL504

Wat je nodig hebt voor deze schakeling zijn een paar buizen. Omdat het geen echte push pull betreft moeten het geen gepaarde buizen zijn. De eigenschappen van de versterker zijn wel zo goed als die van een echte push pull, en dit zonder (zeer dure) balanstransformator te moeten kopen. De balanstransformator moet trouwens ook aangepast zijn aan de gebruikte buizen.

Een buizenversterker heeft een hoge uitgangsimpedantie, die enkel gereduceerd kan worden door heel veel buizen parallel te laten werken, of door een aanpassingstransfo. Deze schakeling gebruikt een transformator voor 100V lijn, dit zijn transformatoren die standaard zijn in de sonorisatiewereld. Je hebt een model van 10W nodig. Kies een goed merk zoals Monacor of Visaton, goedkope transformatoren besparen doorgaans op het blik en dan heb je veel te zwakke bassen.

We streven naar een optimale geluidskwaliteit zonder compromissen, maar we gebruiken de buizen die we ter beschikking hebben. We kiezen bewust niet voor een normale single ended configuratie, want dan hebben we opnieuw een aangepaste transformator met luchtspleet nodig (om niet in saturatie te gaan bij de constante anodestroom).

BOM: bill of material

Wat hebben we allemaal nodig? Het voedingsgedeelte wordt voor beide kanalen gebruikt (links en rechts). De voeding wordt geleverd door een scheidingstransfo 230V/230V 50VA (verbruik hoogspanning: 150mA) en een transfo voor halogeenverlichting voor de gloeispanning (12.5V ongeveer). Dit in het geval je PCL86 buizen zou gebruiken.

Welke buizen je kan gebruiken hangt vooral af van wat je in stock hebt. Dit zijn de mogelijkheden voor een stereo versterker, van uitstekend naar minder handig:

  • 2 × PCL86, hoogspanning 300 à 350V, gloeispanning 12.5 à 13.5V.
    De anodestroom is gemiddeld wegens de relatief kleine cathode die de maximale stroom beperkt tot 55mA. De weerstandswaarden op de schakeling hieronder zijn voor deze buis.

  • 2 × PCL805, hoogspanning 300 à 350V, gloeispanning 16 à 18V.
    Deze buis werd gebruikt als rastereindtrap en kan een hoge stroom leveren, ideaal voor deze toepassing. De cathodeweerstanden van de pentodes moeten aangepast worden naar 200 en 220Ω.

  • 4 × UL84, PL84 of EL86 en 2 × ECC83.
    Deze buizen zijn speciaal ontworpen voor een SRPP schakeling. Het zijn geen combibuizen en hebben een aparte dubbeltriode nodig. De dubbeltriode heeft een gloeispanning nodig van 6V à 6.5V (of 12 à 13V naargelang de aansluiting).
    De UL84 heeft een gloeispanning nodig van 45V, de PL84 van 15V en de EL86 van 6.3V. Deze buizen zijn specifiek ontworpen voor een lagere voedingsspanning en zijn dus optimaal in een SRPP schakeling.
    De EL84 is minder aangewezen in deze schakeling.

  • 2 × ECL82, hoogspanning 300 à 350V, normale gloeispanning van 6.3V (6 - 6.5V) Deze buis kan een wat lager vermogen leveren (3W), anodestroom 45mA, cathodeweerstanden van 240 en 270Ω maar heeft geen aparte dubbele triode nodig.

  • 4 × PL504 en 2 × ECC83
    De PL504 is een onverwoestbare lijneindtrap voor zwart/wit televisies.
    Gloeispanning is 27V, anodestroom 100mA, dissipatie 15W per buis, cathodeweerstand 220Ω en 240Ω.
    Deze versterker kan een vermogen van 9W leveren, de 100V transformator moet geschikt zijn voor 15 of 20W.
Heb je een aparte dubbeltriode nodig (één buis per kanaal), dan is eigenlijk enkel de ECC83 perfect geschikt vanwege de hoge versterking die hier nodig is.

Ultimate version

Ik heb zelf vaak met SRPP schakelingen geëxperimenteerd. Ik had toen veel outputbuizen (allemaal uit oude televisies gerecupereerd), maar ik had geen geschikte outputtransformatoren om een echte balansversterker te bouwen. Deze versterker heb ik zeker 20 jaar gebruikt en regelmatig verbeteringen aangebracht.

De «ultimate version» van mijn SRPP schakeling staat hieronder en gebruikt twee PCL86 per kanaal voor een vermogen van 6W. Zonder de cathodyneschakeling heb ik een vermogen van 4W. De schakeling met PCL805 werkt evengoed, maar de waarden van de componenten moet aangepast worden. De «ultimate version» heeft extra onderdelen bij gekregen, maar als je zelf schakelingen ontwerpt speelt het aantal componenten een mindere rol.

De outputtransformator om 8Ω luidsprekers te kunnen aansturen is een 100V transformator voor een vermogen van 10W. Vanwege mijn werk had ik toen wel voldoende transformatoren voor 100V lijnen.

Er is een tegenkoppling via de weerstand van 5.6MΩ samen met een kleine C van 33pF om de bovenkant van de bandbreedte vast te leggen. Beide componenten kunnen gehoormatig in waarde aangepast worden (ze hebben geen invloed op de statische werking).

De cathodyne frekwentiecondensator heeft een waarde van 22pF, je kan eventueel de waarde optimaliseren met een skoop (meten op de anode van de omkeertrap, ingangssignaal 1kHz blokspanning 50mV, kijken voor zo recht mogelijke blokken). Aanpassen van de cathodynecondensator zal waarschijnlijk nodig zijn als je PL504 buizen gebruikt.

De schakeling bevat nog een kleine aanpassing ten opzichte van de originele MBLE schakeling: de bootstrap condensator werd verwijderd en de positieve kant van de anode 47kΩ weerstand werd aangesloten op het schermrooster van de bovenste pentode. De spanning op dit punt varieert zoals de cathodespanning op de buis. Daardoor kan men een weerstand vermijden (die uitgangsvermogen verbruikt).

Zoals bij alle single ended schakelingen is er een zeer goede netfilter nodig om de brom te onderdrukken. Bij een echte push pull versterker gaat de hoogspanning naar de twee kanten van de uitgangstransfo en common mode veranderingen (ten opzchte van de massa) worden zo onderdrukt, wat niet het geval is voor een versterker die niet symmetrisch is ten opzichte van de voedingsspanning. Daarbij loopt er permanent een relatief hoge stroom door de pentodes (zelfs bij audiostilte) waardoor een netbrom automatisch meer hoorbaar is als de filter onvoldoende is.

Zoals met alle buisversterkers is het aangeraden een et is aangeraden een goede netfilter met aarding te gebruiken. In sommige siutuaties kunnen de storingen binnenkomen via de aarding, en dan moet je een aparte aarding gebruiken.

Dit is de goedkoopste schakeling (door de afwezigheid van een echte balanstransformator). Je kan die gemakkelijk bouwen als je met buizen wilt experimenteren. Opgelet, hoogspanning!

In principe kan ook de eerste koppelcondensator van 47nF overbrugd worden, maar dat is hier niet gedaan zodat de schakeling bruikbaar is met alle mogelijke buizen. Als de anodespanning van de eerste buis 70 à 80V bedraagt kan de koppelcondensator verwijderd worden.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-