Buizenversterkers
De eindtrap
SRPP

Een uitgangstrap die het vermelden waard is, is de SRPP configuratie (Series Regulated Push Pull).
-

-

Versterkers zonder transformator

Naast de benaming OTL (Output Transformatorless), zal men ook de benaming SRPP terugvinden (Series Regulated Push Pull). Het is een push pullschakeling zoals de befaamde "quasi complementary output stage" die men in de vroegere jaren van de transistoren terugvond, toen men nog geen betrouwbare power transistoren in PNP configuratie kon realiseren en men verplicht was twee 2N3055 te gebruiken, voorafgegaan door een stuurtransistor (Darlington en Sziklai-configuratie).

Eindtransformatoren waren duur, zeker als ze een lineair verloop moesten hebben voor alle audiofrekwenties. Bij Philips heeft men ontwerpen gebouwd zonder uitgangstransformator, zowel radio's als televisies. Het nadeel is enkel dat men een hoogohmige luidspreker moet gebruiken (800Ω), maar dit was blijkbaar goedkoper dan een goede uitgangstransfo.

Zie ook de algemene pagina seriegeschakelde push pull waar meer informatie te vinden is. Dergelijke schakelingen worden tegenwoordig nog gebruikt om koptelefoons aan te sturen.

In die tijd werden er trouwens een aantal radio's gebouwd zonder voedingstransfo, en het was dan ook vanzelfsprekend dat men ook de uitgangstransfo overboord wou.

EL84 et UL84
Laat u niet misleiden: er zijn meer verschillen dan enkel de gloeispanning tussen een EL84 en een UL84. De laatste buis werd ontworpen om gebruikt te worden in radiotoestellen zonder transformator en de buis was geoptimaliseerd om reeds op een lagere spanning een voldoende vermogen te kunnen leveren. Daarom werd deze buis geselecteerd, zelfs al betekent dit dat de voedingstransfo een extra wikkeling nodig heeft (45V gloeispanning voor de UL84).

De eerste schakeling werd in een platenspeler van Philips gebruikt.

PL84 et PCL86
De tweede schakeling is de befaamde audiotrap die in nagenoeg alle Philips-televisies te vinden was. Het vermogen bedraagt 4W bij een voedingsspanning van 270V. De bovenste buis is een PL84 (niet 100% vergelijkbaar met een EL84), een buis die genoeg heeft aan een 100-tal volts, zoals de UL84. De PL84 is eigenlijk te vergelijken met de EL86 behalve wat de gloeispanning beteft.

De PCL86 is eigenlijk een PL84, maar met een extra triode waarvan de eigenschappen vergelijkbaar zijn met die van een ECC83.

Dee eindtrap wordt ook gebruikt om het 5.5MHz FM intercarrier signaal te versterken. Het FM signaal werd afgetapt aan de video-diode, door een 5.5MHz filter geleid en door de audiotrap versterkt: ingang op het rooster van de pentode van de PCL86, uitgang op de anodekring van de PL84 met een 5.5MHz kring. De condensateurs van 10nF zorgen ervoor dat de eindtrap als een soort cascode werkt voor het FM middenfrekwent signaal. Daardoor was er slechts één FM middenfrekwent transistor nodig, dit is de orange baan.

De schakeling heeft nog een extraatje, namelijk een bromonderdrukking (SRPP schakelingen zijn slecht in het onderdrukken van de netspanningsbrom). Het wisselspanningcomponent van de voedingspanning wordt verzwakt aan de voortrap aangelegd, zodat de brom onderdrukt wordt.

Philips is deze schakeling blijven gebruiken, zelfs nadat er transistoren beschikbaar waren die een vermogen van 4W of meer konden leveren (audioversterker met complementaire silicium transistoren). Het moet gezegd worden, dat wanneer Philips overgeschakeld is op transistoren de geluidskwaliteit ferm achteruit is gegaan.

Toen de audio-eindtrap defekt is gegaan (eigen schuld, ik wou die wat beter laten klinken) heb ik die prompt vervangen door een OTL versterker! De schakeling gebruikt 2 PCL86 (de bovenste triode wordt niet gebruikt). Omdat de luidspreker in de televisie een normale 16Ω type was, heb ik een extra transfo moeten gebruiken. Zelfs met een kleine voedingstransfo 110/220V naar 30V (10VA) als uitgangstransformator klonk de televisie tienmaal beter dan met de originele getransistoriseerde audiotrap.

Kan je niet beschikken over een normale hifi audiotransfo, dan kan je een voedingstransfo van tweemaal het nominaal luidsprekervermogen kiezen. Is de transfo te zwak, dan zijn de lage tonen te zwak, is de transfo te zwaar, dan verdwijnen de hoge tonen (kon alles maar zo eenvoudig zijn).

Je kan een normale voedingstransfo gebruiken in deze schakeling (waar de gelijkstroom door de spoel beperkt is tot een paar milliampères) of in een balansschakeling (waar beide gelijkstromen elkaar tegenwerken en het constant magnetisch veld dus onderdrukken). Bij een single ended eindtrap gebruik je best geen voedingstransfo als uitgangstransfo: door de constante stroom wordt de kern gesatureerd.

De condensator van 220pF werd bijgeplaatst om de lijnfrekwentie te onderdrukken (bij televisie-FM is de bandbreedte toch beperkt tot 15kHz).

De onderste pentode versterkt het signaal (spanningsverstreking), terwijl de bovenste buis de uitgangsimpedantie verlaagt.

Omdat het een transfo was met middenaftakking (primair 110 en 220V) heb ik testen gedaan in ultralinear schakeling (de elko van 8µF moet dan verwijderd worden). Het geluid was beter op laag vermogen, maar ik kon de versterker niet meer zo sterk uitsturen. Toen ik een tweede luidspreker heb aangesloten moest de ultralinear weg. Een echte push pull was niet mogelijk omdat beide spoelen onvoldoende symmetrisch waren (verschillende weerstand omdat de 0-110V en de 110-220V spoelen niet naast elkaar lagen maar boven elkaar). Een echte push pull met PCL86 staat hier.

Om een meer stabiele instelpunt van beide buizen te bekomen op de halve voedingsspanning, moet het schermrooster van de onderste pentode verbonden worden met de cathode van de bovenste pentode. De weerstand moet dan verlaagd worden naar 5.6kΩ (met behoud van de condensator van 8µF). Dit is de beste instelling voor deze schakeling.

Indien de waarde van 8µF niet meer te vinden is, kan je d'er één van 10µF/350V plaatsen. De elko's hadden toen een progressie van 1, 2, 4, 8, 16, 32...µF.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-