Buizenversterkers
De eindtrap
EL509

DE EL509 is een buis die de goede eigenschappen van een lijneindtrap combineert met een normale voedingsspanning van 6.3V.
-

-

De aansluitingen van de originele buis met magnoval voet

De buizen die in lijneindtrappen van oude televisies gebruikt werden hadden interessante eigenschappen die ze ook heel geschikt maken voor hifi versterkers. De buizen hebben een bredere cathode waardoor een hoge stroom mogelijk is (meer dan 1A). Het vermogen dat nodig is om de cathode op temperatuur te brengen bedraagt 12W (9.5W voor een EL34, een "traditionele" eindbuis).

Hoewel de buizen geschikt zijn voor zeer hoge spanningen (7kV) presteren ze zeer goed op een lagere spanning en leveren hun maximaal vermogen bij een spanning van 250V indien correct aangestuurd.

Een van de eigenschappen is de lagere inwendige weerstand van de buizen ten overstaan van normale hifi eindtrappen zoals de EL34. De demping is veel beter, de bassen zijn strak en goed gedefinieerd.

Omdat de cathode breder is, is die minder onderhevig aan het ionenbombardement. Door het ionenbombardement kunnen vermogensbuizen defekt gaan, zie defekten in buizenversterkers oplossen.

De lijneindtrappen hebben een g3 aansluiting die naar buiten loopt. G3 is het keerrooster in een traditionele pentode of het schem in een beam tetrode. Men kan de eigenschappen van de buis verbeteren door te spelen met de g3-spanning. Een spanning van +20V ten opzichte van de cathode zou gunstig zijn.

Het is dus normaal dat dergelijke buizen ook in hifi versterkers gebruikt worden, maar het aantal beschikbare buizen is eerder beperkt (amerikaanse referentie: 40KG6). Een nadeel van deze buizen is de vreemde spanning voor de gloeidraad. Dit wordt veroorzaakt door de serieschakeling van alle buizen in televisies (om een keten van 300mA te vormen). Een PL519 heeft bijvoorbeeld een spanning nodig van 40V.

Men kan ook EL509 buizen vinden. Deze zijn nooit gemaakt ten tijden van de televisies met buizen. Men kon geen transformator gebruiken in kleurentelevisies, het magnetisch veld van de transformator zou storingen in het beeld veroorzaken. De gloeispanning werd uitsluitend bekomen door een seriekring.

Het zijn dus geen "NOS" buizen (New Old Stock) maar recente buizen die niets te maken hebben met televisies. Deze buizen hebben geen anodecap meer, een typische eigenschap van lijneindtrappen. Ze zijn recent op de markt gebracht om aan de vraag te voldoen. Opgelet, deze buizen hebben een octalvoet zoals de EL34 een geen magnovalvoet zoals de PL509. Octalbuizen hebben geen aparte aansluiting voor het g3 rooster.

Electrisch gezien hebben de EL509 eigenschappen tussen de echte lijneindtrappen en normale hifibuizen zoals de EL34. Opgelet, in tegenstelling met de echte lijneindtrappen die aan stricte specifikaties moeten voldoen, is er geen overeengekomen standaard voor de EL509: iedere fabrikant heeft een eigen versie (bij defekt van één eindtrap alle vier buizen vervangen door 4 nieuwe buizen van eenzelfde fabrikant en de anodestroom opnieuw instellen).

Ik heb heelwat schakelingen gezien die PL504/PL509/PL519 buizen gebruiken, maar sommige schakelingen zijn echt waardeloos (EAR: Esoteric Audio Research), dergelijke schakelingen heb ik niet gepubliceerd. De versterker is nauwelijks tabiel te houden. Hoewel de buizen een hoge stroom kunnen leveren en een zeer hoge spanning kunnen weerstaan is de maximale dissipatie beperkt (produkt van stroom en spanning).

De EL509 kan ook gebruikt worden in OTL (Output Transformatorless) ontwerpen, maar ik ben geen voorstander van deze werkwijze. Er bestaan uitstekende outputtransformatoren zodat een OTL schakeling niet nodig is. Een PL519 zal altijd moeite hebben om een luidspreker direct aan te sturen, en dat hoort men.

Indien je een paar EL34 wenst te vervangen door een paar EL509 moet je rekening houden met de volgende eigenschappen:

  • Hoger outputvermogen mogelijk (30 à 50% naargelang de schakeling). De stuurtrappen moeten een voldoende spanningszwaai hebben om daarvan gebruik te kunnen maken.
  • G2 moet op een lagere spanning (160V in plaats van 300V), een ultralineair schakeling is problematisch.
  • G1 moet meestal negatiever gepolariseerd worden (hangt echter af van de algemenen werkingsparameters: werkingsclasse A/B en spanningen).
  • De buizen zijn ontworpen voor een anodestroom van maximaal 200mA (in plaats van 100mA voor een EL34)
  • Het maximaal vermogen is reeds beschikbaar bij een voedingsspanning van 250V indien de stuurtrappen aangepast kunnen worden om de versterker in classe AB2 te laten werken (g1 wordt lichtje spositief tijdens de pieken).
  • Het benodigd gloeivermogen ligt 33% hoger in vergelijking met een EL34. Zorg dat de voedingstransfo niet overbelast wordt!

In vergelijking met een echte PL509 heeft een EL509 afwijkende eigenschappen:

  • Octalvoet in plaats van magnoval
  • Maximale anodestroom van 500mA in plaats van 1.4A voor een PL519
  • Maximale anodespanning van 700V in plaats van 7kV voor een PL519
De maximale anodestroom wordt niet bereikt in normaal bedrijf, maar de maximale anodespanning kan echter wel gehaald worden als de versterker gevoed wordt met 350V en maximaal uitgestuurd wordt: 350V= met daarop gesuperponeerd 300V

Een versterker met EL509 wordt hier besproken.

Rastereindtrappen

De rastereindtrappen hebben soortgelijke eigenschappen, maar bij een lager outputvermogen. Ik heb een zeer goede 2*12W versterker gebouwd met viermaal PCL805 (rastereindtrappen van zwart-wit televisies), de schakeling staat hier. Deze buizen hebben een ingebouwde triode, waardoor een aparte triodebuis niet nodig is.

De PL508 was oorspronkelijk een rastereindtrap voor kleurtelevisie. Het maximaal vermogen is beperkt (anodedissipatie beperkt tot 12W), maar de buizen hebben anders dezelfde eigenschappen als de PL504. Deze buizen zijn moeilijker te vinden.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-