Buizenversterkers
Eindtrappen met buizen voor lijnafbuiging
Lijnbuizen

Men kan een hifi versterker bouwen met buizen die oorspronkelijk bedoelt waren voor andere toepassingen, zoals buizen die gemaakt werden voor lijneindtrappen. Deze buizen hebben talrijke voordelen.
-

-

Vanaf het begin van de televisie heeft men buizen die oorspronkelijk ontworpen werden als lijneindtrap gebruikt als audio eindtrap, en dan vooral in push pull configuratie.

De EL81 of PL81 was n van de eerste buizen die specifiek ontworpen werd als lijneindtrap van de eerste televisies. Men was toen nog niet zeker of men de buizen op 6.3V zou voeden (met een transfo) of via een seriekring zoals later gebruikelijk zou zijn, vandaar dat men zowel de "E" als de "P" versie zal vinden.

Hoewel de EL81/PL81 niet speciaal ontworpen is als audioversterker, zijn er veel schakelingen die met dergelijke buizen gebouwd zijn geweest. De totale dissipatie is 8W en de buis wordt normaal gevoed met 250V 32mA. In push pull configuratie haalt men 20W (eerste versterker).

De tweede versterker haalt een vermogen van 40W. De buizen uit de reeks EF40 en ECC40 waren de eerste buizen die na de tweede wereldoorlog ontworpen werden.

Het alternatief in die tijd was de EL41, maar die buis bleek relatief slechte eigenschappen te hebben in push pull configuratie, daarom gebruikte men de buis vooral in single ended configuraties (radiotoestellen waar een vermogen van een paar watt voldoende was). De EL41 heeft een wat hogere dissipatie van 9W en wordt gevoed op 250V 36mA. Ik heb slechts n enkele push pull schakeling gevonden die uitgerust was met een paar EL41.

De EL81/PL81 was slechts geschikt voor kleine beeldbuizen en beperkte afbuighoeken. Van zodra men wat grotere beeldbuizen zou gaan gebruiken moest men een krachtigere buis gebruiken: dit werd de EL36/PL36. Deze buis werd eveneens gebruikt in versterkers: voedingsspanning 300V (150V op g2), maximaal 100mA. Met twee buizen in push pull schakeling haalde men een vermogen van 40W. Er is een schakeling te vinden op de pagina van de circlotron versterkers (zie lager).

Later zal de buis vervangen worden door de PL500, direct opgevolgd door de PL504 voor zwart-wit toestellen en de PL509 (opgevolgd door de PL519) voor kleurtelevisies. Deze buizen werden vaak gebruikt door radio-amateurs die snel opgemerkt hadden dat de buizen konden versterken tot een frekwentie van 30 40MHz.

De EL34 is eigenlijk de echte audio eindtrap, men kan eveneens een vermogen halen van 40W bij een voedingsspanning van 350V (anodestroom van 35mA in rust, tot 120mA bij nominaal vermogen). In bepaalde schakelingen gebruikt men nog hogere spanningen om een hoger vermogen te halen.

Beam tetrodes (die onder ander gebruikt werden in lijneindtrappen van zwart-wit en kleurentelevisies) hebben zeer interessante eigenschappen. De beam tetrodes worden hier besproken.

KT66

KT88

De KT66 en KT88 zijn ook beam tetrodes ("Kinkless Tetrodes"), maar ik heb geen ervaring met deze buizen. Een versterker met een paar KT66 kan 50W per kanaal leveren, n met een paar KT88 heelt 100W.

Deze buizen hebben een redelijke hoge werkspanning nodig (in vergelijking met de buizen voor lijnafbuiging die hun nominaal vermogen halen met een spanning van 250V).

Door de specifieke constructie kan men deze amerikaanse buizen niet gebruiken voor RF toepassingen, terwijl de europese lijneindtrappen tot 30MHz gaan.

Buizen die in lijneindtrappen gebruikt werden hebben dus superinteressante eigenschappen, maar een vreemde gloeispanning (27V voor PL504 en 40V voor PL509/PL519), veroorzaakt door het feit dat de gloeispanning van alle buizen bekomen wordt door een serieschakeling van alle gloeidraden. Men kan tegenwoordig buizen kopen zoals de EL509 die de goede eigenschappen heeft van een lijneindtrap gecombineerd met een normale gloeispanning van 6.3V.

Na deze uitgebreide inleiding geven we enkele schemas:

Eerste schakeling
Penthodes PL504 PL509 PL519 voor een hifiversterker:
Complete schakeling in ultralineair configuratie en gewone configuratie, eenvoudige voeding met scheidingstransfo (geen voeding met speciale transfo)

Tweede schakeling
Aanpassingen voor gebruik met een lagere voedingsspanning. Het maximaal vermogen kan niet gehaald worden, maar lijneindtrapbuizen kunnen 10W leveren per kanaal bij een voedingsspanning van ongeveer 125V.

Derde schakeling (circlotron)
Deze pagina bevat verschillende circlotron versterkers, namelijk een versterker voor een 100V-distributielijn uitgerust met een dynamische instelling van de roostervoorspanning en een versterker zonder uitgangstransformator.

Andere schakelingen
Verschillende schakelingen die op het internet circuleren: de eerste schakeling is volkomen waardeloos. Door de schakelingen te analyseren kom je te weten op wat je moet letten. En van de schakelingen heeft een audiocompressor.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-