Buizenversterkers
De eindtrap
EL520 EL503

De EL 520 / EL503 is ontworpen als variant op de EL34. De buis kan 30% meer vermogen leveren.
-

-

De EL503 is een audio versterkerbuis met magnoval voet (B9D), dezelfde voet die standaard gebruikt wordt bij de PL500-reeks. Dit type voet werd standaard gebruikt in nieuwe hoog-vermogen toepassingen (bijvoorbeeld lijneindtrappen in televisietoestellen) in plaats van de oudere octal voet die toen gebruikt werd voor vermogentoepassingen (EL34). De buis is vergelijkbaar met de EL520 die een zeldzame novarvoet gebruikt (B9E).

De buizen zijn ontworpen als meer krachtige variant van de EL34 en kunnen 40W per kanaal leveren met 5% vervorming. De anodedissipatie bedraagt 27W.

De buis heeft een hoge steilheid van 23mA/V dankzij de spanroostertechniek (frame grid) waarbij het rooster op een soort raam bevestigd werd (en niet meer losjes gewikkeld werd over twee stiften). Een dergelijke techniek werd reeds toegepast bij UHF buizen. Daardoor kunnen de eindtrappen aangestuurd worden alsof ze een buis zijn van lager vermogen zoals de EL34. Dit is heel goed te zien in de voorbeeldschakelingen.

De buizen hadden optimale eigenschappen, maar werden in gebruik genomen op het ogenblik dat de eerste transistorversterkers op de markt kwamen. De buizen zijn slechts gedurende een paar jaren gefabriceerd.

Het maximaal vermogen wordt reeds gehaald met een voedingsspanning van 265V. De inwendige weerstand van de vermogenspentode bedraagt 7.3kΩ en de transfo moet een impedantie van 2.4kΩ hebben (anode-anode).

Eerste schakeling

Het schema is standaard en gebruikt elementen van andere schakelingen. De versterker werkt in classe A op lage vermogens en schakelt naar classe AB op hoog vermogen (auto bias).

De voorversterker gebruikt een pentode EF86 in plaats van een triode ECC83. Door de lage anodeweerstand is de spanningsversterking van de buis niet hoger dan die van een triode.

De fase omkeertrap is een parafaseschakeling met ECC82.

We hebben uiteindelijk de vermogenseindtrap met twee EL503 met automatische polarisatie (auto bias schakeling).

De ingangspentode heeft een filter (1.5kΩ + 470pF) om de faseverschuiving van de versterker te compenseren. Daardoor werkt de versterker stabieler met tegenkoppeling. Op de uitgang hebben we eveneens een dergelijke schakeling (2.7kΩ + 5nF) om de versterker meer stabiel te laten werken (onderdrukken van de uitslingering van de uitgangstransformator) Deze boucherotfilter zou standaard aanwezig moeten zijn in alle ontwerpen.

Tweede schakeling

Bij de tweede schakeling is ook heel goed zichtbaar dat een minimale schakeling voldoende is om een hoog vermogen te bekomen (40W). De schakeling bestaat uit een voorversterkerbuis ECC83), gevolgd door een ECC82 met in comparatorschakeling (de terugkoppeling wordt hier aangesloten) en fasedraaier. De fasedraaier stuurt de eindtrappen aan zonder dat er een stuurtrap nodig is.

Bij deze schakeling wordt er geen auto-bias gebruikt, maar een vaste negatieve voorspanning (-21V).

Derde schakeling

De derde schakeling is een deel van een PA versterker (public address). We hebben een toonregeling (eerder aangepast aan de stem dan aan de muziek) met een ECC808, een verbeterde ECC83 (minder microfonie, minder ruis, minder brom van de gloeidraad en betere scheiding tussen de twee triodes).

Dan hebben we een standaard versterkertrap: versterker-comparator en fase omkeertrap. De omkeertrap stuurt hier ook direct de eindbuizen.

We hebben 4 eindbuizen per kanaal om een vermogen van 80 100W te halen. We hebben een instelbare bias op de voedingsprint (-20 -25V) en een balansregeling voor de twee parallelgeschakelde buizen voor de positieve en negatieve fase.

Alternatieven

Deze versterkers werden ontworpen voor de sonorisatie van bioscoopzalen. De buizen zijn tegenwoordig zeldzaam en kunnen vervangen worden door een paar EL34 (met vermindering van het vermogen van 40 naar 25W). De impedantie van de transformator en de voedingsspanning zijn beide te laag om een optimale werking mogelijk te maken.

Men kan ook een paar EL509 gebruiken, maar dan moet het schema volledig hertekend worden, waarbij enkel de transformatoren en de behuizing behouden blijft (voorbeeldschakeling EL509). Met deze schakeling kan het nominaal vermogen probleemloos gehaald worden, maar de buizen moeten veel sterker aangestuurd worden.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-