Buizenversterkers
De eindtrap
 

We hebben het gehad over de voortrappen en de fase-omkeertrap, hier gaan we het hebben over de eindtrap. De eindtrap levert het vermogen om de luidsprekers aan te sturen.
-

-

De fase-omkeertrap werd op een vorige pagina besproken. De fase-omkeertrap is enkel nodig als men een push-pull eindtrap gebruikt. Sommige eindtrappen worden aangestuurd door een drivertrap.

In de inleiding hebben we het over de werkingsclassen (A, AB1 en AB2) en de configuraties (single ended en push pull). Ook de ultralineaire montage komt aan bod.


De curve van een EL34 is allesbehalve lineair.
Deze buis heeft een ultralinear schakeling nodig (speciale transfo). De schakeling kan je zien bij de betreffende buisbespreking.


De buis EL504 heeft de eigenschappen van de PL504, maar met een gloeispanning van 6.3V. De buis wordt nog verkocht en is te vinden op betrouwbare sites zoals Conrad. Koop liever in zo'n online winkel dan bij een verzendchinees, je bent tenminste zeker dat je de buizen binnen de week hebt ontvangen.

De amerikaanse 6KG6 komt overeen met de europese EL509 (6.3V gloeispanning), terwijl de 40KG6 overeenkomt met de PL509 (40V gloeispanning).


Simplex of stereoplex:
een balans stereoversterker met de helft van de onderdelen

De mogelijkheden wat betreft voortrap en omkeertrap zijn eerder beperkt. Bij de eindtrappen hebben we de meeste mogelijkeden wat betreft de keuze van de buizen en de gebruikte schakeling. Ik zal niet alle type buizen bespreken.

Dit zijn pagina's waar we verschillende versterkerconfiguraties bespreken. We geven altijd een complete schakeling weer (voortrap, omkeertrap, eventueel een drivertrap en de eindtrap):

Typische outputbuizen

  • EL84
    Met extra uitleg over het vermogen: hoe meten, wat is de invloed van de configuratie (pentode, triode, ultralineair). Voor huiskamergebruik is een verstreker met 4 EL84 voldoende.

  • EL34
    Een van de meest gebruikt buizen als eindtrap in audioversterkers, daarom dat ik maar één schakeling bespreek. Deze buizen hebben een hogere vermogensreserve en kunnen minder gevoelige luidsprekers aansturen.

  • EL503 EL520
    Een opvolger van de EL34, hoger vermogen, hogere steilheid. Door deze eigenschappen kan men een paar EL34 vervangen door deze buizen en een veel hoger vermogen bekomen, zonder de schakeling te moeten wijzigen. Deze buizen zijn zeer zeldzaam en het is moeilijk om er nog te vinden. Een bestaande versterker kan echter aangepast worden om te werken met andere buizen.

  • Lijneindtrappen televisies
    Lijneindtrap buizen uit zwart-wit televisies (PL504) en kleurentelevisies (PL509 en PL519) die heel goed geschikt zijn als eindtrap. Omdat de buizen goed presteren op hoge spanning en op lagere spanning geven we meerdere voorbeelden, waarbij we ook aandacht schenken aan de voeding. Deze trend is niet nieuw, reeds in het begin van de televisie gebruikte men lijneindtrappen als audio versterkertrappen.

  • PCL86
    Met vier PCL86 kan men een complete stereoversterker bouwen met een vermogen van tweemaal 15W. De pagina toont een versterker met uitstekende audio-eigenschappen. De pagina bevat ook een versterker in simplexconfiguratie, dat is een stereo balansversterker met de helft aan onderdelen ten opzichte van een normale versterker.

  • PLL80 en PCLL800
    Dit zijn twee buizen die twee volwaardige pentodes bevatten. Met één PLL80 kan men dus een push pull eindtrap bouwen of een stereoversterker in single ended configuratie. De PCLL800 heeft een extra omkeertrap en is voorzien om gebruikt te worden als complete push pull versterker.

  • EL509 (eigenschappen) en EL509 (schakeling)
    Een buis met eigenschappen tussen een EL34 en PL519. Deze buizen kunnen de EL503 vervangen, mits de schakeling wat aangepast wordt.

Complete schakelingen
Ook bij de bespreking van de buizen tonen we enkele schakelingen, maar hier gaat de aandacht naar minder gebruikte schakelingen
  • Menno van der Veen: versterkerschakelingen
    Een paar schakelingen van Menno van der Veen worden hier besproken. Vroeger was ik van mening dat "meer is beter/big is beautiful" en ik gebruikte (zoals Menno van der Veen) veel te grote koppelcondensatoren, tot ik proefondervindelijk heb gemerkt dat buizenversterkers juist beter klinken met de correcte condensatoren.

  • SRPP
    De PCL86 en PL84 zijn zeer geschikt voor lagere voedingsspanningen of een serieschakeling. We tonen een versterker voor het televisiegeluid in SRPP configuratie (series regulated push pull). Deze configuratie werd vaak gebruikt in duurdere radiotoestellen en in televisies.

  • Circlotron
    Principeschakeling van de circlotron, een schakeling die gebaseerd is op een dubbele cathodevolger. Met een dergelijke schakeling kan men een zeer lage vervorming bereiken.

  • SIPP
    Nog een rare afkorting: SIPP of Self Inverting Push Pull, waarbij één eindtrap het tegenfase signaal levert voor de andere eindtrap. De schakeling werd vooral tijdens en na de tweede wereldoorlog gebruikt, als men wat meer vermogen nodig had, zonder te willen investeren in een fase-omkeertrap.

  • Simplexschakeling
    We zijn een paar jaren later, maar de wederopbouw van het land is nog steeds bezig en de gezinnen hebben niet veel geld om uit te geven. Een simplexschakeling heeft de voordelen van een echte balans stereo versterker, maar gebruikt slecht de helft van de buizen van een echte stereo balansversterker. Toch zijn de eigenschappen redelijk goed te noemen.

  • Ultra Linear en distributed loading
    Triodes hebben in het algemeen betere audio eigenschappen dan pentodes, maar leveren minder vermogen. Zou men niet de goede eigenschappen van beide kunnen combineren?

  • Sturing op g2
    Het is mogelijk de eindtrap aan te sturen op g2 (schermrooster) in plaats van op g1 (stuurrooster).
De roostervoorspanning van de eindtrappen kan op verschillende manieren gerealiseerd worden.

Op de volgende pagina's bespreek in nog een extra items zoals vervorming, tegenkoppeling, cathode-condensatoren en nog veel meer, zoals het herstellen van pannes.

Links to relevant pages - Liens vers d'autres pages au contenu similaire - Links naar gelijkaardige pagina's

-