We gaan een versterker bouwen met een voortrap, fase omkeertrap en push pull eindtrap. Als eindtrap hebben we heelwat keuze: EL34, 6L6, KT66, KT77, EL504/PL504, EL508/PL508. De buizen worden op een niet al te hoog vermogen gebruikt en hebben een lage vervorming.

Het probleem is echter de voortrap en fase-omkeertrap:

• De ECC83 heeft een hoge versterking (da's goed als voortrap), maar is nogal zwak om de eindtrap te sturen, de buis werkt niet meer lineair met een anodestroom van meer dan 1mA en een spanning van minder dan 150V (eigenlijk onbruibaar als cathodyne).
• De ECC82 is dan weer ideaal als omkeertrap en drivertrap, maar heeft een te lage spanningsversterking om als voortrap gebruikt te worden.

Maar we hebben een andere mogelijkheid onder de vorm van een ECF80/PCF80. We gebruiken de pentode als voortrap want die heeft een hoge versterking en de triode als fase-omkeertrap (de eigenschappen van de triode zijn vergelijkbaar met die van de ECC82). Deze buizen zijn nog gemakkelijk te vinden, want ze werden veelvuldig gebruikt in televisies en zijn nagenoeg onverwoestbaar.

De eerste schakeling staat links. Het is eigenlijk een complete versterker met een paar 6L6. We beperken ons hier echter tot de bespreking van de voortrap.

De pentode gebruikt een zeer hoogohmige anodeweerstand om een hoge versterking te hebben. Dit kan geen kwaad, want de fase omkeertrap is direct gekoppeld en heeft op zich een hoge ingangsimpedantie.

De condensatorwaarde in de tegenkoppeling en over de pentode moeten proefondervindelijk bepaald worden en hangen grotendeels af van de gebruikte transfo.

De tweede schakeling is enkel een complete voortrap met voorversterkerpentode en cathodyne fase omkeertrap, maar hier staan ook de stromen en spanningen aangegeven. Overigens mag je deze waarden met een korreltje zout nemen, je zal merken dat de waarden 20% kunnen verlopen.

De voortrap werkt met een anodeweerstand met een lagere waarde, maar verder is de schakeling redelijk identiek.

Bij een voortrap met triode kan men vaak de kleine condensator naar massa op de anode vermijden wegens de millercapaciteit. Bij een pentode is dit niet het geval wegens de veel lagere millercapaciteit.

Deze schakeling van een pentode voorversterker en triode cathodyne komt van een studio versterker met EL5000 buizen.

De EL5000 buizen zijn beam tetrodes gebaseerd op de EL504. Het zijn buizen die een relatief hoge stuurspanning nodig hebben, zeker omdat de buizen hier zelfs in een ultra lineair schakeling gebruikt worden. De UL schakeling is een lokate tegenkoppeling die de versterking van de eindtrap doet afnemen. Hier hebben we nog een bijkomend effekt: door de hogere schermroosterspanning (gelijk aan de anodespanning) moet men een meer negatieve stuurroosterspanning gebruiken (hogere sweep nodig).

Als een drivertrap geschikt is voor lijneindtrappen, dan kan die gebruikt worden voor nagenoeg alle eindbuizen.

We merken een trimmer voor de lineariteit, dit kan hier nodig zijn omdat de benodigde sweep om de eindtrappen uit te sturen groot is, maar ook omdat er met een compromis gewerkt wordt. De pentode werkt namelijk met een lage anodespanning zodat de triode correct aangestuurd wordt. De cathode-anode spanning (hier 130V) moet het dubbele zijn dan de cathodespanning (60V) als er een grote spanningszwaai nodig is.

De lage anodespanning voor de pentode is niet bevorderlijk voor de lineariteit en om te kunnen werken met een hogere anodespanning kan men een spanningsdeler gebruiken in plaats van een directe koppeling (afbeelding rechts).

De pentode van de PCF80 is hier gebruikt als voorversterker van een SRPP schakeling. De pentode heeft een hoge versterking, waardoor er een complexe toonregeling en tegenkoppeling toegepast kan worden: het verlies aan signaalsterkte wordt gecompenseerd door de hogere versterking van de pentode.

De SRPP schakeling werd in de duurdere televisietoestellen gebruikt wegens de betere geluidskwaliteit, maar gaandeweg zal men de schakeling in het volledige gamma van de fabrikant terugvinden omdat men daardoor een outputtransformator kon vermijden.

De eindtrap bestaat uit 2 PL84 buizen, dit zijn pentodes die ontworpen zijn om op een lagere spanning te werken. Deze pentodes sturen twee luidsprekers, zonder dat een transformator nodig is. De twee buizen vormen het hart van de SRPP (basisschakeling).

De triode van de PCF80 wordt niet gebruikt als drivertrap voor de bovenste buis zoals in het origineel SRPP ontwerp, maar werd gebruikt om de spanning op de uitgang te stabiliseren op de halve voedingsspanning. Dit ontwerp zal verder niet meer gebruikt worden in commerciêle schakelingen en in het vervolg zal men werken met een triode-pentode PCL86 (voortrap en onderste pentode) en PL84 (bovenste pentode).

Nog een laatste commercieële schakeling met een ECF80 als voortrap en PL500 als eindtrap. De twee types buizen werden in die tijd in nagenoeg alle televisies gebruikt, waardoor ze veel goedkoper waren dan specifieke "audio buizen" zoals de ECC83 en EL34.

Op deze pagina heb je mijn test voorversterker met ECF80 die gebruikt wordt om verschillende configuraties te testen.