Afstemindicator

EM71

Eén van de oudste afstemogen is de EM80 met een waaiervormige indicator die open en dicht gaat naargelang de sterkte van het radiosignaal. De gebruikte fosfor heeft echter als nadeel dat die niet lang meegaat en alle buizen geven een zeer zwakke indicatie. De EM85 lijkt op de EM80 maar heeft een andere gevoeligheid. De indicator werd als geluidsterkte-indicator gebruikt in bandopnemers.

Waarschijnlijk de meest bekende afstemoog is de EM84, de indicatie bestaat uit twee balken die dichter bij elkaar komen als het signaal sterker wordt.

De afstemoog is één van de bekendste radiobuizen vanwege zijn prominente aanwezigheid op de radio, maar dergelijke buizen werden ook voor andere funkties gebruikt.

De nauwkeurigheid was zelfs zo goed dat bepaalde buizen zoals de EM87 als eenvoudige voltmeter gebruikt werden. Men gebruikte de nul-waarde als referentiewaarde (balken raken elkaar).

De EM87 werd voornamelijk als opname-indicator gebruikt. Als het maximaal opnameniveau bereikt wordt, dan raken de twee balken elkaar juist. De volume moet dan wat teruggedraaid worden om oversturing te voorkomen. Zo'n niveau indicator werd vaak gebruikt in plaats van een veel duurdere (en schokgevoelige) galvanometer. Het type EM85 heeft een hogere nauwkeurigheid.

De EMM801 was een stereo niveauindicator en beschikt over twee balken die sluiten, onafhankelijk van elkaar.Dit is een zeldzame buis.

De EMM803 is één van de laatst ontwikkelde afstemindicatoren (in 1963, dus na de ontwikkeling van de transistor). De buis bestaat uit een normale afstemindicator zoals de EM84 maar met een extra segment dat zichtbaar wordt bij stereo-ontvangst. Deze indicator werd in de eerste stereo-ontvangers gebruikt. Een voorbeeld is de Saba Freudenstadt uit 1963.

De EM80 bestaat ook in een uitvoering UM80 die in transformatorloze radios gebruikt werd. Omdat er geen 6.3V spanning voorzien is, worden alle buizen in serie gevoed uit de netspanning. De buizen werden gekenmerkt door een gloeistroom van 100mA, terwijl de spanning verschillend kon zijn naargelang de buis.

De EM84 en EM71 zijn te zien op de pagina over de verschillende buistypes.

De DM70 afstemindicator werd gebruikt in batterijgevoede lampenradios. De gloeidraad heeft genoeg aan 25mA bij een spanning van 1.4V. De anodespanning bedroeg 85V, wat standaard was bij batterijgevoede lampenradios.

Aan-uit indicator DM160

De eerste foto links toont de buis in normale werking met het stuurrooster op 0V.

Bij de tweede foto is de buis afgeknepen (negatieve roosterspanning), maar de gloeidraad is hier zichtbaar want de voedingsspanning werd van 1V naar 2V gebracht.

EM87

Maar het audiosignaal was minder sterk dan het gedetecteerd radiosignaal: een buis met een hogere gevoeligheid was daarom nodig.

Rechts een EM84, de normale indicator in radiotoestellen, met een gevoeligheid die aangepast is voor dergelijke toepassingen. Het afstemoog meet in feite het signal van de automatische gainregeling (AVR: automatische volumeregeling).

We zien op het grafiek de grootte van de schaduwzone naargelang de spanning op het stuurrooster. Bij de EM84 is de schaduwzone volledig dicht bij -20V, wat enkel gebeurt als een zeer sterke zender ontvangen wordt (BBC World Service op 648kHz als je aan de kust woonde).

De schaduwzone van de EM87 wordt reeds compleet gesloten bij een roosterspanning van -10V. Dit is de normale audio wisselspanning die aanwezig is op de magnetische opnamekop.

Indien een hogere gevoeligheid nodig is kan men een 33kΩ weerstand bijplaatsen tussen de hoogspanning en het doel (target). De schaduwzone sluit dan met een spanning van -7V, maar de helderheid van de twee banden is minder.

Dit is de normale schakeling die bij een bandopnemer gebruikt werd. De diode OA81 dient voor de gelijkrichting van het signaal en geeft een meer bruikbare indicatie dan trillende banden. De diode polariseert in feite de ingangscondensator van 0.12µF.

De indicator is ook ontworpen zodat de twee heldere banden elkaar kunnen overlappen. Dit geeft aan dat het opnameniveau veel te hoog is en dat er oversturing gebeurt.

En om af te sluiten een zijzicht van de EM87 zodat je de elemente kan zien. De constructie van de EM84 en EM87 is nagenoeg identiek.

Om de twee heldere banden te laten overlappen heb je een anodeweerstand van 100kΩ nodig in plaats van de gangbare 470kΩ.

Men kan het verschil zien tussen een EM84 en een EM87 zonder ze onder spanning te moeten zetten: de EM87 heeft een driehoekige cathode zodat er meer electronen uitgezonden worden voor de triode. De cathode van de EM84 is cylindrisch.